Mỗi năm, tôi gặp không ít gia đình tìm đến tư vấn với mong muốn con theo một ngành đang được nhắc đến dày đặc trên mạng xã hội, truyền thông hoặc trong các cuộc trò chuyện của phụ huynh.
Lý do thường là cơ hội việc làm rộng, thu nhập được cho là hấp dẫn, hoặc đơn giản là nhiều bạn cùng trang lứa đang chọn, nhưng khi trao đổi sâu về sở thích và năng lực của học sinh, câu trả lời đôi khi vẫn khá mơ hồ. Chọn trường theo một trào lưu và chọn trường từ định hướng nghề nghiệp dài hạn khác nhau ở chính điểm xuất phát này.
Trào lưu ngành nghề là con dao hai lưỡi
Một ngành trở thành xu hướng thường phản ánh nhu cầu tuyển dụng có thật tại một thời điểm. Điều đó đáng để tham khảo, bởi thị trường lao động luôn cần những nhân sự đáp ứng thay đổi của kinh tế và công nghệ. Tuy nhiên, nhu cầu hiện tại không phải là cam kết chắc chắn cho thời điểm 4-5 năm sau, khi một học sinh hoàn thành lộ trình du học Singapore và bước vào thị trường việc làm.
Qua nhiều năm tư vấn du học Singapore từ năm 2002, tôi đã chứng kiến nhiều làn sóng ngành hot đến rồi đi. Có những giai đoạn công nghệ thông tin hoặc tài chính ngân hàng được xem là lựa chọn gần như mặc định của nhiều gia đình, nhưng sau đó thị trường thay đổi, yêu cầu công việc cũng trở nên chuyên sâu và cạnh tranh hơn. Gần đây, AI, logistics, data science hay fintech nhận được nhiều quan tâm, song tên ngành hấp dẫn không tự động tạo ra sự phù hợp cho mọi học sinh.
Rủi ro lớn nhất không nằm ở việc chọn một ngành đang hot, mà ở việc chọn ngành đó trước rồi cố tìm lý do để học sinh theo đuổi. Khi năng lực nền tảng, cách tư duy hoặc sở thích không tương thích, học sinh có thể hụt hơi trước khối lượng kiến thức chuyên môn. Hệ quả có thể là kết quả học tập giảm, mất động lực hoặc phải chuyển ngành giữa chừng, kéo theo thời gian và chi phí phát sinh.
Định hướng nghề nghiệp dài hạn cần nhìn vào đâu?
Điểm bắt đầu của định hướng nghề nghiệp du học Singapore nên là bản thân học sinh. Điểm số ở các môn liên quan là một dữ liệu quan trọng, nhưng chưa đủ để kết luận. Gia đình cần quan sát thêm mức độ hứng thú của con khi tìm hiểu sâu, khả năng theo đuổi vấn đề khó và kiểu công việc mà con có thể gắn bó lâu dài.
Yếu tố tiếp theo là xu hướng thị trường trong trung và dài hạn. Singapore tiếp tục chú trọng phát triển năng lực kinh tế số, dịch vụ tài chính, đổi mới sáng tạo và các hoạt động có giá trị cao, vì vậy người học cần theo dõi nhu cầu kỹ năng thay vì chỉ nhìn vào nhãn của một ngành học. Các báo cáo lao động đáng tin cậy, xu hướng tuyển dụng tại Singapore và khu vực có thể giúp gia đình có cái nhìn thực tế hơn.
Thị trường nơi học sinh dự kiến làm việc sau tốt nghiệp cũng cần được đặt lên bàn cân. Cùng một chuyên ngành có thể có triển vọng, yêu cầu tuyển dụng và lộ trình phát triển rất khác tại Singapore, Việt Nam hoặc một nước thứ ba. Vì thế, chọn ngành học phù hợp năng lực cần đi cùng việc xác định tương đối rõ học sinh muốn xây dựng sự nghiệp ở đâu.
Trong bối cảnh nghề nghiệp thay đổi nhanh, khả năng thích nghi là một lợi thế dài hạn. Nhiều công việc hiện nay không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn hẹp mà còn cần tư duy phân tích, logic, ngoại ngữ và giao tiếp. Một lựa chọn tốt là lựa chọn giúp học sinh vừa phát huy điểm mạnh hiện tại, vừa có điều kiện tiếp tục học hỏi khi yêu cầu của công việc đổi khác.
Cân bằng xu hướng với năng lực khi chọn trường
Quy trình hợp lý là đánh giá năng lực, sở thích và tính cách của học sinh trước, sau đó mới đối chiếu với những ngành có triển vọng phù hợp. Cách làm này khác với việc chọn một ngành đang được quan tâm rồi yêu cầu học sinh phải thích nghi bằng mọi giá. Phụ huynh có thể trao đổi với con về bản chất công việc hằng ngày, môi trường làm việc và áp lực nghề nghiệp, thay vì chỉ hỏi con có thích tên ngành đó hay không.
Sau khi xác định được nhóm ngành phù hợp, việc tìm hiểu chương trình đào tạo tại từng trường là bước không thể bỏ qua. Cùng một ngành nhưng cấu trúc môn học, mức độ thực hành, cơ hội thực tập và mạng lưới doanh nghiệp liên kết có thể khác biệt đáng kể giữa các trường. Đây là lý do chọn trường theo ngành hot có nên không không thể trả lời bằng một lựa chọn chung cho tất cả học sinh.
Trải nghiệm thực tế trước khi quyết định cũng có giá trị lớn. Học sinh nên tìm hiểu từ người đi trước, tham gia các hoạt động trải nghiệm ngành nghề hoặc thực tập ngắn hạn nếu có điều kiện. Những tiếp xúc này thường giúp các em nhận ra liệu mình hứng thú với công việc thật sự hay chỉ bị thu hút bởi hình ảnh hào nhoáng của ngành trên truyền thông.
Tôi thường khuyến khích học sinh ưu tiên những chương trình giúp xây nền tảng vững: phân tích, tư duy logic, ngoại ngữ, giao tiếp và năng lực giải quyết vấn đề. Những kỹ năng này có thể chuyển đổi giữa nhiều vai trò và lĩnh vực. Chúng tạo ra độ linh hoạt cần thiết hơn là đặt toàn bộ kỳ vọng vào một tên ngành đang thịnh hành.
Những bài học từ thực tế tư vấn
Trong quá trình tư vấn, tôi từng thấy một số học sinh chuyển ngành khi nhận ra nội dung học khác xa hình dung ban đầu. Một số khác vẫn hoàn thành chương trình nhưng thiếu động lực vì không thực sự phù hợp với cách học và tính chất nghề nghiệp. Cũng có trường hợp khi ngành đã hạ nhiệt, người học gặp khó khăn hơn trong việc tìm công việc đúng chuyên môn như kỳ vọng ban đầu.
Từ những quan sát đó, tôi không cho rằng ngành hot là lựa chọn sai. Một ngành đang có nhu cầu cao hoàn toàn có thể là cơ hội tốt nếu học sinh có năng lực, hứng thú và hiểu rõ con đường mình đi. Vấn đề chỉ xuất hiện khi xu hướng trở thành yếu tố quyết định duy nhất, thay cho quá trình đối chiếu nghiêm túc với cá nhân người học.
Với kinh nghiệm tư vấn từ năm 2002, đồng thời ba lần được Tổng cục Du lịch Singapore (STB) cấp chứng nhận danh hiệu “Singapore Education Specialist” dành cho cá nhân, tôi có điều kiện theo dõi các thay đổi trong lựa chọn ngành của nhiều thế hệ học sinh. Dù vậy, không ai, kể cả người làm tư vấn lâu năm, có thể dự đoán chính xác 100% ngành nào còn hot sau 4-5 năm. Thị trường luôn có yếu tố bất định, nên mục tiêu của tư vấn không phải là đưa ra lời hứa chắc chắn, mà là giúp học sinh chuẩn bị nền tảng và khả năng thích nghi tốt hơn.
Lời khuyên trước khi chốt ngành và trường
Trước khi quyết định theo một xu hướng ngành nghề du học Singapore đang được nhắc đến nhiều, phụ huynh và học sinh nên dành thời gian tìm hiểu bản chất công việc thực tế của ngành đó. Hãy đối chiếu yêu cầu của ngành với năng lực, sở thích của học sinh và tham khảo các dự báo trung hạn thay vì chỉ nhìn vào thông tin đang lan truyền. Một lựa chọn được cân nhắc kỹ sẽ bền vững hơn nhiều so với quyết định dựa hoàn toàn vào lời khuyên từ người quen hay mạng xã hội.
Một buổi đánh giá định hướng nghề nghiệp cụ thể trước khi chốt ngành học có thể giúp gia đình nhìn rõ các phương án phù hợp hơn. Khi chọn đúng hướng, học sinh không chỉ có cơ hội học tốt hơn mà còn chủ động hơn trước những thay đổi không thể tránh khỏi của thị trường lao động.
Tác giả: Nguyễn Đăng Hiển – Giám đốc Eduzone
Bài viết liên quan
ĐĂNG KÝ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
Đăng ký để được các chuyên viên tư vấn miễn phí cho bạn